सार १९ ।


पछिल्लो पाँच वर्षमा चितवन जिल्ला भित्र सवारी साधन दुर्घटनासँगै दुर्घटनामा परेर मृत्यु हुनेको संख्या बढ्दै गएको छ । आर्थिक वर्ष ०६९÷०७० मा चितवनमा एक सय ६९ वटा दुर्घटना भएकोमा उक्त दुर्घटनामा परि ८५ जनाले ज्यान गुमाएका चितवनका प्रहरी प्रमुखले जानकारी दिए । त्यस्तैगरी, आर्थिक वर्ष ०७०÷०७१ मा दुई सय ७० दुर्घटनामा ९५,आर्थिक वर्ष ०७१÷०७२ मा तीन सय ६८ दुर्घटनामा ९३, आर्थिक वर्ष ०७२÷०७३ मा तीन सय ७० मा ९७ जनाले ज्यान गुमाएका थिए । चालु आर्थिक वर्ष ०७३÷०७४ को असार १८ गतेसम्म चितवनमा तीन सय ४२ वटा सवारी दुर्घटना भएर एक सय ५६ जनाले ज्यान गुमाएका चितवनका प्रहरी प्रमुख प्रहरी उपरीक्षक दिपक थापाले बताए ।

चितवनमा सवारी साधनको दुर्घटना बढ्दै गएपछि चितवन ट्राफिकको आयोजनामा विभिन्न सचेतनामूलक कार्यक्रम सुरु गरिएको छ । विद्यार्थीहरुलाई ट्राफिक शिक्षा प्रदान गर्नको लागि शिक्षक मार्फत प्रभावकारी हुने भन्दै सोमबार निजी तथा आवासीय विद्यालयका शिक्षकलाई ‘विद्यालय ट्राफिक शिक्षक प्रशिक्षण’ दिइएको छ । कार्यक्रममा चितवनका संस्थागत विद्यालयका शिक्षकहरुको सहभागिता रहेको थियो भने जिल्ला ट्राफिक प्रहरी कार्यालय चितवनका प्रमुख प्रहरी निरीक्षक सन्तोष पन्तले सहजीकरण गरेका थिए । कार्यक्रममा चितवनका प्रमुख जिल्ला अधिकारी नारायणप्रसाद भट्टले सवारी दुर्घटनाले विकराल रुप लिएको अवस्थामा विद्यार्थीबाट सचेतना फैलाउँदा प्रभावकारी हुने बताए । विद्यालयमा स्काउट शिक्षक भएजस्तै अब चितवनमा ट्राफिक शिक्षकको आवश्यकता औँल्याएर प्रशिक्षण सुरु गरिएको भट्टको भनाइ थियो । शिक्षा सहित चौतर्फी विकासमा शिक्षकहरुको सहयोग रहने कारणले उनीहरुलाई प्रशिक्षित गराएपछि समुदाय पनि ट्राफिक शिक्षा सम्बन्धी जानकार हुने र दुर्घटना न्यूनीकरण हुने भट्टले बताए । कार्यक्रममा चितवनका जिल्ला शिक्षा अधिकारी गोविन्द प्रसाद अर्यालले ट्राफिक सन्देशहरु विद्यार्थीले बुझ्न आवश्यक रहेको कारण सामुदायिक विद्यालयका शिक्षकहरुलाई प्रशिक्षण दिएर संस्थागत विद्यालयका शिक्षकलाई दिन सुरु गरिएको बताए ।

असार १९ ।
बालश्रम न्युनिकरणका सुचकहरु चुनौतिपुर्ण रहेको भरतपुर महानगरपालिकाले जनाएको छ । २०७५ सम्म भरतपुर महानगरलाइ बालमैंत्री नगर घोषणा गर्ने सरकारको योजना छ । २९ वटा वडा रहेको भरतपुर महानगरमा हाल सम्म वडां ९ मात्रै बालश्रम मुक्त वडा घोषणा गरिएको छ । बांकी २८ ओटा वडाका विभिन्न ३०÷३२ टोलहरु बालश्रम मुक्त घोषणा गरि सकिएको भरतपुर महानगरपालिकाले जनाएको छ । बालश्रम न्युनिकरणका लागि ३९ ओटा न्युनतम सुचक र २ ओटा स्थानिय सुचक गरी ४१ ओटा सुचक निर्धारण गरिएको छ । बालश्रम न्युनिकरणका लागि भरतपुर महानगरपालिकाले सचेतनामुलक कार्यक्रम गर्दै आएको छ । विशेष गरि यातायात, होटल तथा गाडिका ग्यारेजहरुमा बालश्रम प्रयोग गरेको पाईन्छ । तर भरतपुर महानगरले यस क्षेत्रमा अनुगमन गर्न नपाउने व्यवस्था छ । बालश्रम प्रयोग भएका स्थानमा अनुगमन गरि बाल उद्धार गर्ने काम जिल्ला बाल कल्याण समितिको हो । बाल कल्याण समितिले बालश्रम भए नभएको अनुगमन भने त्यति गरेको पाइंदैन् । बाल संरक्षण तथा बालश्रम न्युनिकरण सम्बन्धि कार्यक्रम युनिसेफको सहयोगमा दियालो परिवार र युथ क्लब नारायणगढलाइ कार्यक्रम कार्यान्वयन साझेदार छनौट गरि सञ्चालन गरिंदै आएको छ । सन् २०१२ पछि भरतपुर महानगरपालिकाले बालश्रम शोषण गरिएका लगभग ३ सय बालबालिका पारिवारीक पुन मिलन गरेको सामाजिक विकास अधिकृत तुलसि श्रेष्ठले जानकारी दिए । भरतपुर महानगरमा बालश्रम वा बालमैंत्रिको अवस्थाबारे अहिले सर्भेक्षण भइरहेको उनले वताए । सन् २०११ को तथ्यांक अनुसार साविक भरतपुर नगरपालिकामा करिब २ हजार बालश्रमिक रहेका थिए । बालश्रम प्रयोग गर्ने घरमा भरतपुर महानगरले परिवारलाइ आयआर्जन सहयोग कार्यक्रम अन्तर्गत १८ हजार रुपैंया कुनैपनि पेशा वा व्यवसाय गर्न सहयोग गर्ने गरेको छ ।

असार १९ ।
निजि कलेजलाइ सम्बन्धन दिने भनि गरिएको कृषि तथा बन विज्ञान विश्वविद्यालयको निर्णय तत्काल फिर्ता गर्न विद्यार्थी संगठनहरुले आग्रह गरेका छन् । कृषि तथा बन विज्ञान विश्वविद्यँलय रामपुरले नवलपरासीको गंैडाकोटमा स्थापना गर्न लागिएको कृषि क्याम्पसलाइ सम्बन्धन दिने तयारी गरेको छ । कृषि तथा बनको केन्द्रिय क्याम्पस नजिकै कृषिकै निजी क्याम्पस खोल्न कुनै आवश्यकता नरहेको रामपुर क्याम्पसका नेविसंघ तथा अखिल क्रान्तिकारीका विद्यार्थि संगठनहरुले वताएको छ । नेविसंघ र अखिल क्रान्तिकारी क्याम्पस ईकाईले सोमबार भरतपुरमा पत्रकार सम्मेलनको आयोजना गरि निजी क्याम्पसलाइ सम्बन्धन दिने भनिएको निर्णय फिर्ता गर्न माग गरेको हो । विद्यार्थि संगठनका अनुसार नवलपरासिको गंैडाकोटमा २ ओटा कृषि क्याम्पस स्थापना हुने अवस्थामा रहेका छन् । सम्बन्धन दिने निर्णयले विश्वविद्यालय पदाधिकारी नै शैक्षिक माफिया एवं दलालहरु संग मिलेमतो भएको प्रष्ट भएको नेविसंघ क्याम्पस ईकाई अध्यक्ष शोभित खनालले वताए । निजी कलेजहरुमा प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष रुपमा विश्वविद्यालयकै पदाधिकारी तथा शिक्षक कर्मचारीको शेयर रहनुले यसलाइ थप प्रष्ट पारेको उनको भनाइ छ । यस्ता निर्णयले विश्वविद्यालय नै धरासायी बन्ने निश्चित रहेको अखिल क्रान्तिकारी क्याम्पस ईकाई अध्यक्ष विश्वास अम्गाईले वताए । उल्लेख्य पुर्वाधार विना स्थापित निजी क्याम्पसहरुले अपेक्षाकृत प्रगति गर्न नसक्ने उनको भनाइ छ । त्यस्तै त्यस्ता क्याम्पसहरुले विद्यार्थि शुल्क उच्च राख्ने र विश्वविद्यँलय धरासायी पार्ने उनले वताए । विश्वविद्यालयले नै स्थापनाको ७ औं बर्ष सम्म आशातित उपलब्धि प्राप्त गर्न नसकिरहेको अवस्थामा निजी क्याम्पसहरुलाइ संम्बन्धन दिनु गलत हुने उनको भनाइ छ ।

असार १८ ।

वीरेन्द्रनगर मध्यवर्ति सामुदायिक वनमा हात्ति सफारी गर्ने पर्यटकको संख्यामा बृद्धि हुंदै गएको छ । चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जको नजिकै पर्ने सो बनमा पछिल्लो १ महिनामा पर्यटक बढ्दै गएका छन् । हात्ति सफारीका लागि वीरेन्द्रनगर मध्यवर्ति सामुदायिक वनमा ३ ओटा हात्तिहरुको व्यवस्था गरिएको छ । बन प्रवेशका लागि ५ सय रुपैंयाको प्रवेश शुल्कको व्यवस्था गरिएको छ  । त्यस्तै आगामी दिनमा जिप सफारीको व्यवस्था पनि गर्न लागिएको वीरेन्द्रनगर मध्यवर्ति सामुदायिक वनका अध्यक्ष देविलाल पौडेलले जानकारी दिए । यसविच जंगलि जनावरहरुले स्थानियको खाद्यबालि नष्ट गरेपछि बनमा मेस जालि सहितको आरसिसी वाल निर्माण गरिंदै छ । १६ सय मिटरको मेस जालि सहितको आरसिसी वाल निर्माण गरिंदै छ । ४ सय मिटरको आरसिसि वाल निर्माण भइसकेको उनले जानकारी दिए । जसमध्ये १२ सय मिटरको मेस जालि सहितको आरसिसी वाल निर्माणका लागि जिल्ला समन्वय समिति चितवनले १ करोड ७० लाख रुपैंया बजेट विनियोजन भइसकेको छ । तत्कालिन प्रधानमन्त्रि पुष्पकमल दाहाल प्रचण्डको चितवन विशेष प्याकेज अन्तर्गत आरसिसी वाल निर्माण गरिन लागेको हो । चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जबाट आउने जंगलि जनावरहरुले स्थानियले लगाएको खाद्यँन्न बालि खाने तथा नष्ट गर्ने भएकाले वाल निर्माण गरिएको हो । वालको कुल उचाई आरसिसी वाल ४ फिट र ५ फिट मेस जालि रहने वताइएको छ । बन भित्र २ ओटा पोखरी समेत रहेका छन् । बजेट अभाव हुंदा पोखरी मर्मत गर्न नसकिएको पौडेलले वताए । वीरेन्द्रनगर मध्यवर्ति सामुदायिक बन ५२ हेक्टरमा फैलिएको छ । 

c;f/ !* .

jL/]Gb|gu/ dWojlt{ ;fd'bflos jgdf xflQ ;kmf/L ug{] ko{6ssf] ;+Vofdf a[l4 x'+b} uPsf] 5 . lrtjg /fli6«o lgs'~hsf] glhs} kg{] ;f] agdf kl5Nnf] ! dlxgfdf ko{6s a9\b} uPsf 5g\ . xflQ ;kmf/Lsf nflu jL/]Gb|gu/ dWojlt{ ;fd'bflos jgdf # cf]6f xflQx?sf] Joj:yf ul/Psf] 5 . ag k|j]zsf nflu % ;o ?k}+ofsf] k|j]z z'Nssf] Joj:yf ul/Psf] 5  . To:t} cfufdL lbgdf lhk ;kmf/Lsf] Joj:yf klg ug{ nfluPsf] jL/]Gb|gu/ dWojlt{ ;fd'bflos jgsf cWoIf b]ljnfn kf}8]nn] hfgsf/L lbP . o;ljr h+uln hgfj/x?n] :yflgosf] vfBafln gi6 u/]kl5 agdf d]; hfln ;lxtsf] cf/l;;L jfn lgdf{0f ul/+b} 5 . !^ ;o ld6/sf] d]; hfln ;lxtsf] cf/l;;L jfn lgdf{0f ul/+b} 5 . $ ;o ld6/sf] cf/l;l; jfn lgdf{0f eO;s]sf] pgn] hfgsf/L lbP . h;dWo] !@ ;o ld6/sf] d]; hfln ;lxtsf] cf/l;;L jfn lgdf{0fsf nflu lhNnf ;dGjo ;ldlt lrtjgn] ! s/f]8 &) nfv ?k}+of ah]6 ljlgof]hg eO;s]sf] 5 . tTsflng k|wfgdlGq k'iksdn bfxfn k|r08sf] lrtjg ljz]if Kofs]h cGtu{t cf/l;;L jfn lgdf{0f ul/g nfu]sf] xf] . lrtjg /fli6«o lgs'~haf6 cfpg] h+uln hgfj/x?n] :yflgon] nufPsf] vfBFGg afln vfg] tyf gi6 ug{] ePsfn] jfn lgdf{0f ul/Psf] xf] . jfnsf] s'n prfO{ cf/l;;L jfn $ lkm6 / % lkm6 d]; hfln /xg] jtfOPsf] 5 . ag leq @ cf]6f kf]v/L ;d]t /x]sf 5g\ . ah]6 cefj x'+bf kf]v/L dd{t ug{ g;lsPsf] kf}8]nn] jtfP . jL/]Gb|gu/ dWojlt{ ;fd'bflos ag %@ x]S6/df km}lnPsf] 5 . 

असार १९ ।


नारायणगढ मुग्लिन सडकखण्डका ४४ घर पहिरोको उच्च जोखिममा रहेका छन् । स्तरोन्नति भइरहेको सो सडक खण्डको भित्तो काटेर फराकिलो बनाएपछि ठाउँठाउँमा पहिरो खस्न थालेको छ । पहिरो खस्न थालेपछि ती घर तत्काल स्थानान्तरण गर्न नारायणगढ मुग्लिन सडक आयोजनाले जिल्ला प्रशासन कार्यालयलाई पत्राचार गरेको छ । आयोजनाका सामाजिक विकास तथा पुनर्वास विज्ञ शिवराज सेढाईंले सो सडकको अध्ययन गरी प्रारम्भिक प्रतिवेदन आयोजनालाई दिएका छन् । सेढाईंका अनुसार त्रिशूली नदीतर्फको सेती दोभान, केराबारी, चोभार खोला, कालीखोला, टोपे खोलालगायत क्षेत्रमा रहेका घर जोखिममा रहेका छन् । भित्तो काटिएका र नकाटिएका पहाडबाट पहिरो खस्न सक्ने जोखिम देखिएकाले ती घर स्थानान्तरणका लागि सुझाव दिइएको सेढाईंले बताए । थप १५ दिनमा विस्तृत अध्ययन गरी प्रतिवेदन दिइने बताउँदै सेढाईँले तत्काल जीउधनको क्षति न्यूनीकरणका लागि ती घर स्थानान्तरण गर्नुपर्ने बताए । नारायणगढ मुग्लिन सडक आयोजनाका इन्जिनियर शिव खनालका अनुसार विज्ञबाट प्राप्त प्रतिवेदन जिल्ला प्रशासन कार्यालयमा पठाइएको छ । आउँदो वर्षको बजेटबाट मुआब्जा दिने गरी ती घर अन्यत्र सुरक्षित स्थानमा स्थानान्तरणका लागि आग्रह गरिएको खनालले बताए । यो सडक राष्ट्रिय राजमार्गको अति महत्वपूर्ण सडकभित्र पर्दछ । यस्ता सडकको केन्द्र रेखाबाट दाया“बाया“ २५÷२५ मिटर सडकको भागमा पर्दछ । ती अधिकांश घर सडकको भागमा नै पर्दछन् । अति जोखिममा रहेका घर मात्र तत्कालका लागि स्थानान्तरण गर्न भनिएको हो । खनालका अनुसार सडकको मापदण्डअनुसार घर भत्काउने हो भने दासढुङ्गादेखि मुग्लिनसम्मका कुनै पनि घर सडक छेउमा बाँकी रहँदैनन् । सडकको एकापट्टि नदीको तिरमा साना घरहरु छन् भने अर्कोपट्टि छेउमा ६० मिटर सम्म अग्ला पहाड रहेका छन् । प्रमुख जिल्ला अधिकारी नारायणप्रसाद भट्टले आफूले आयोजनाको पत्र पाइनसकेको बताउँदै पत्र पाए लगत्तै दैवीप्रकोप उद्धार समितिले आवश्यक काम अघि बढाउने बताए । सोे सडक छेउमा होटल, किराना पसल, ग्यारेज लगायतका व्यवसायसहित बसोबासका लागि पनि बनाइएका छन् । नारायणगढ मुग्लिन सडकखण्डमा असार यता मात्र दैनिकजसो पहिरो खसेर नेपाल प्रहरीको भ्यान र ट्रक बगाएको थियो भने तीन प्रहरीको मृत्यु र एक अझै बेपत्ता रहेका छन् । सडकबाट चिप्लिएर एक जनाको मृत्यु भएको छ भने एकजना बेपत्ता छन् । पहिरोका कारण ३४ घन्टासम्म सडक बन्द रहँदा यात्रुले हैरानी बेहोर्दै आएका छन् ।

असार १८ ।
कृषि तथा वन विज्ञान विश्वविद्यालय, जैविक प्रविधि केन्द्र चितवन रामपुर चितवनको आयोजनामा असार १४ र १५ गते भरतपुरमा सम्पन्न जैविक प्रविधि वैज्ञानिक सम्मेलनले विभिन्न नौ बुँदे घोषणा पत्र जारी गरेको छ । नेशनल कन्फ्रेन्स अन वायोटेक्नोलोजीःपोलिसिज एण्ड एप्लिकेशन नाम दिइएको सम्मेलनबाट जैविक प्रविधि मार्फत देशको समग्र विकासमा टेवा पु¥याउन तथा राष्ट्रिय नीति निर्माणमा सहयोग पु¥याउने लक्ष्य सहित घोषणापत्र जारी गरिएको छ । ‘राष्ट्रिय जैविक प्रविधि घोषणा २०७४’ ले जैविक प्रविधिको विकास र त्यसबाट लिन सकिने लाभको लागि राष्ट्रिय स्तरमा सचेतना र जैविक प्रविधिको स्तरीय शिक्षा हुनुपर्नेमा जोड दिएको छ । देशभित्र जैविक प्रविधि सम्बन्धी अनुसन्धानमा लगानी बढाउनुपर्ने तथा अन्तर्राष्ट्रिय संघसंस्थासँग समन्वय गरि आवश्यक स्रोत साधनको व्यवस्था गर्नुपर्ने, जैविक प्रविधि सम्बन्धी अनुसन्धानमा नीतिगत अवरोध हुन नहुनेमा घोषणपत्र मार्फत सरकारको ध्यानाकर्षण गरिएको छ । सरकारले राष्ट्रिय स्तरको जैविक प्रविधि अनुसन्धान केन्द्र यथाशीघ्र स्थापना गर्नुपर्ने, जैविक प्रविधि विषयको दक्ष जनशक्तिहरुलाई देश भित्र आवश्यक काम गर्ने वातावरण बनाउनुपर्ने, जलवायु परिवर्तनबाट कृषि र पशु उत्पादनमा हुने नकारात्मक प्रभाव न्यूनीकरण गर्ने तर्फ उन्मुख हुनुपर्नेमा देशभरीका वैज्ञानिकहरुले जोड दिएका छन् । जैविक प्रविधि अनुसन्धान केन्द्र स्थापनापछि वंशाणुगत रोग पहिचन गर्न सकिने, पशुहरुमा हुने बाँझोपना समाधानको लागि अनुसन्धान गर्न आफूहरुले एक वर्ष भित्र काम थालिसक्ने कृषि तथा वन विज्ञान विश्वविद्यालय, जैविक प्रविधि केन्द्र चितवनका निर्देशक डाक्टर ईश्वरी प्रसाद कडरियाले बताए ।

राष्ट्रिय स्तरको जैविक प्रविधि वैज्ञानिक सम्मेलनमा यस क्षेत्रसँग सम्बन्धित वैज्ञानिक, नीति निर्माता, अनुसन्धानकर्ता, प्राध्यापक तथा विद्यार्थीहरुको सहभागिता रहेको थियो । सम्मेलनमा कृषि तथा वन विज्ञान विश्वविद्यालय, त्रिभुवन विश्वविद्यालय, काठमाडौँ विश्वविद्यालयका प्राध्यापक, विद्यार्थी, नेपाल विज्ञान तथा प्रविधि प्रतिष्ठान (नाष्ट) र नेपाल कृषि अनुसन्धान परिषद् (नार्क)का वैज्ञानिकहरुद्वारा जैविक प्रविधि सम्बन्धी प्रस्तुतीकरण गरिएको थियो । करिब एक सय २५ जना सहभागी रहेको सम्मेलनमा विभिन्न ४४ वटा कार्यपत्र प्रस्तुत गरिएको थियो ।

असार १८ ।


मनसुन सक्रिय नहुँदा जिल्लामा हालसम्म १५ प्रतिशत मात्रै धान रोपाइँ भएको छ । जिल्ला कृषि विकास कार्यालयका प्राविधिक सहायक नोदनाथ लामिछानेका अनुसार पूर्वी चितवनमा ५० प्रतिशत धान रोपाइँ भएको छ भने पश्चिम चितवनको धान रोपाइँ न्यून भएकाले समग्र प्रतिशत १५ प्रतिशत हाराहारी रोपाई भएको छ । जिल्लाको पश्चिमी क्षेत्रमा कतिपय ठाउँमा अहिलेसम्म धानको बीउ राख्ने कार्य हुँदैछ तर गतवर्ष यतिबेला ३० प्रतिशत धान रोपाइँ भएको उनले बताए । जिल्लामा २९ हजार दुई सय हेक्टरमा वर्षे धान र पाँच हजार हेक्टरमा चैते धान रोपाइँ हुने गरेको छ । लामिछानेका अनुसार यसवर्षको वर्षे धान लगाइने क्षेत्रफल २०० हेक्टर हाराहारी घटेको छ ।माछापालन ५० हेक्टर, प्लटिङ र केरामा १५० हेक्टर जमिन प्रयोग भएपछि धान रोपाइँ गर्ने क्षेत्रफल घटेको हो । गतवर्ष चैते धान १२ हजार मेट्रिक टन र वर्षे धान एक लाख ८ हजार मेट्रिक टन गरी एक लाख २० हजार मेट्रिक टन धान उत्पादन भएको थियो । कार्यालयले यसवर्ष एक लाख २५ हजार मेट्रिक टन धान उत्पादन हुने लक्ष्य लिएको छ । जिल्लामा सावित्री, राम धान ९वार०, सामा मन्सुली, हर्दिनाथ १, राधा ४ सहित हाईब्रिड जातमा गोरखनाथ, लोकनाथ, यूएस ३१२ लगायतका धान लगाईने गरिन्छ । लामिछानेका अनुसार १० प्रतिशत हाईब्रिडका धान लगाईदै आएको छ । कार्यालयका प्रमुख सुधिर श्रेष्ठले भरपर्दो सिंचाई भएका ठाउँ बाहेकमा रोपाई हुन नसकेको बताए । मनसुन सक्रिय नहुँदा यसवर्ष धान रोपाईमा ढिलो हुने देखिएको वताए । धेरै खेतमा आकाशे पानीको भरपर्नुपर्ने हुँदा रोपाईमा ढिलाई भएको पनि उहाँले बताउनुभयो । कुलोबाट सिंचाई हुने र ठूला घोलहरुमा मात्र रोपाई भएको छ । जिल्लामा साउन अन्तिमसम्म धान रोपाई हुने गर्दछ ।

More Articles ...